Matteüs 11:25-30 – Preekinspiratie
Waar gaat het om in dit gedeelte?
Matteüs 11:25-30 gaat over Jezus’ uitnodiging tot rust en openbaring: Hij dankt de Vader dat de diepste waarheid niet wordt begrepen door ‘wijzen en verstandigen’, maar wordt geopenbaard aan eenvoudigen en ontvankelijken. Jezus geeft aan dat je bij Hem echte rust vindt.
Klik om deze passage te lezen in de NBV21
Hier
En wanneer je een Plus-account hebt, vind je hier
Invalshoeken voor de verkondiging
- Werkelijk rust vinden. Hoeveel mensen snakken daar niet naar in deze jachtige maatschappij? Jezus zegt dat echte rust, de rust van Gods nieuwe wereld, bij Hem te vinden is. Op welke manier zouden we dat kunnen vertalen naar onze maatschappij en naar ons leven? Misschien kan dat door eens na te denken over de fundamentele ‘sabbatsorde’ in het Oude Testament, waaruit blijkt dat rust broodnodig is voor de mens. Misschien kan dat wel door te kiezen om te leven volgens de maatstaven van Gods koninkrijk en niet volgens die van de wereld. Misschien kan dat wel door je met Jezus te identificeren, je aan Hem te spiegelen, Hem te volgen, waardoor je meer rust vindt omdat je je alleen aan Hem geeft. Hoe zou dat in jouw kerk doorklinken?
- Jezus’ juk is zacht/goed en licht. Vandaag de dag snakken mensen naar een lichter juk. Ze dragen een juk dat de omgeving ze oplegt, dat ze zichzelf opleggen, hun werk, de cultuur. Hoe kunnen wij zorgen dat het juk dat we dragen veranderd wordt in het juk dat Jezus ons geeft?
- Steeds weer vinden we in de evangeliën terug dat God voor de ‘kleinen’ of de ‘eenvoudigen’ kiest. Zijn wijsheid wordt aan ‘dwazen’ geopenbaard zodat de wijzen van de aarde voor schut staan. Hoe denken wij over de wijsheid van de wereld en de wijsheid van God? Jezus zegt dat de Vader alleen Hem alles openbaart. Hoe gaan we dan om met ‘wereldse’ wijsheid? Of wijsheid waarvan mensen denken dat het wijsheid is?
Context van Matteüs 11:25-30
Het boek Matteüs als geheel
Meer over zaken als de historische context, opbouw, centrale thema’s en andere achtergrond bij het Evangelie volgens Matteüs vind je in deze Inleiding bij het Evangelie volgens Matteüs
Plek van deze passage in het geheel
Hoofdstuk 11 begint met de leerlingen van Johannes die Jezus vragen of Hij de messias is. Jezus reageert daarop en spreekt over Johannes als de voorloper van de messias. Vervolgens maakt Jezus verwijten aan de steden waar Hij is geweest dat ze zich niet hebben bekeerd (vs. 20-24). Terwijl de steden die Hij verwijt Hem niet erkennen, prijst Jezus de Vader die zich openbaart aan de eenvoudigen en biedt Hij rust aan. De passage is dus thematisch verbonden met het voorafgaande: afwijzing door de mensen en verkiezing door God. De rust die in 11:28-30 ter sprake wordt gebracht is een thema dat in de vorm van sabbatsconflicten (rustdag) in Matteüs 12 terugkomt. Sommigen zien deze passage dan ook als de theologische inleiding op het vervolg.
Opbouw en kern van de passage
Matteüs 11:25-30 is opgebouwd in drie delen, waarbij een beweging te zien is van Vader > Zoon > uitnodiging naar mensen:
- De verzen 25-26 vormen een dankgebed van Jezus tot de Vader, die zijn wijsheid openbaart aan de eenvoudige mensen.
- Vers 27 is een compacte, theologische kern die Jezus’ unieke relatie met de Vader beschrijft: kennis van de Vader gaat via de Zoon.
- De verzen 28-30 vormen de uitnodiging, waarin Jezus zich richt tot de hoorders en hen oproept om van Hem te leren en tot Hem te komen voor rust.
Deze opbouw presenteert Jezus als de Wijsheid in eigen persoon. Als nederige, niet hoogmoedige Zoon openbaart Hij de wil van de Vader, die de ware rust brengt.
Eigenheid van Matteüs ten opzichte van Lucas en Johannes
Het eerste deel van de passage, de verzen 25-27, heeft een duidelijke parallel in Lucas 10:21-22, maar staat daar in een heel andere context, namelijk wanneer de 72 leerlingen die Jezus heeft uitgezonden weer naar Hem terugkeren en getuigen dat demonen zich aan de leerlingen onderwerpen. De taal van de lofprijzing doet denken aan de taal die in het Johannes-evangelie wordt gebruikt. Het kennen van Vader door de Zoon en de Zoon door de Vader vinden we bijvoorbeeld sterk in Johannes 10:15a terug: ‘(…) zoals de Vader Mij kent en Ik de Vader ken.’ De verzen 28-30 komen enkel voor in Matteüs en hebben geen parallel.
Aantekeningen per vers
Bij vers 25
- Ik loof U, Vader: In tegenstelling tot wat veel christenen denken, is de aanspreekvorm voor God met ‘Vader’ niet uniek voor Jezus (o.a. Deut. 32:6; Jes. 63:16; Wijsh. 2:16; Sir. 23:1, 4 en ook de Dode Zeerollen). Het is wel onderscheidend voor Jezus hoe Hij zich verhoudt tot de Vader: Hij presenteert zich als de Zoon bij uitstek.
- Heer van hemel en aarde: Deze aanduiding vinden we driemaal in het Nieuwe Testament: hier in Matteüs 11:25, in Lucas 10:21 (de parallelpassage) en in Handelingen 7:24. Het doet denken aan God als Schepper (Gen. 1:1).
- wijzen en verstandigen: Om dit goed te duiden, zijn onder meer de volgende teksten belangrijk: ‘De wijsheid liet zelfs stommen meezingen, en uit kindermonden klonk een helder lied’ (Wijsh. 10:21; vgl. Mat. 21:16); ‘Er zijn veel hooggeplaatste en beroemde mensen, maar aan de zachtmoedigen onthult Hij zijn geheimen’ (Sir. 3:19); ‘De wijsheid van wijzen zal teloorgaan, het verstand van verstandigen houdt zich verborgen’ (Jes. 29:14b). Kortom, ware wijsheid is meestal heel wat anders dan wat volgens aardse maatstaven wijs en verstandig is.
- verborgen: Deze terminologie doet denken aan apocalyptische teksten (apokalupsis is Grieks voor ‘verborgen’), waarin iets wordt onthuld.
- eenvoudige mensen: Letterlijk betekent nēpios ‘baby’ of ‘kind’. Zo werd het ook gebruikt, maar in de Septuaginta vinden we het ook als term voor de rechtvaardigen (LXX Ps. 18:7; 114:6; 118:130). Zij zijn degenen die God uitkiest.
- maar ze aan eenvoudige mensen hebt onthuld: God kiest uit wat in de ogen van mensen dwaas en onverstandig is; zie ook 1 Korintiërs 1
(bijv. vs. 21), waar Paulus deze thematiek al eerder dan Matteüs ter sprake brengt. Het heeft duidelijke oudtestamentische voorlopers, zoals Psalm 19:8, Spreuken 10:21, Daniël 1:17 en Prediker 3:19.
De schepping van hemel en aarde
Bij vers 26
- Ja, Vader, zo heeft het U behaagd: Zie 1 Korintiërs 1:21: ‘Want zoals God in zijn wijsheid bepaalde, heeft de wereld Hem niet door haar wijsheid gekend, en daarom besloot Hij [letterlijk: ‘behaagde het Hem’] hen die geloven te redden door de dwaasheid van onze verkondiging.’
Bij vers 27
- Alles is Mij toevertrouwd door mijn Vader: Openbaringen, of Joodse apocalypsen, werden onder andere gekenmerkt door een goddelijke/engelachtige boodschapper die openbaart wat anders verhuld zou zijn gebleven. Hier vervult Jezus die functie: Hij openbaart direct wat Hem wordt toevertrouwd, zonder (engelachtig) tussenpersoon. Zo presenteert Hij zich als de unieke Zoon.
- Niemand kent de Zoon behalve de Vader: Jezus claimt hier unieke kennis van de Vader, van God. Hier lijkt Matteüs ook weer terug te grijpen op Mozes, zoals hij veel vaker doet (zie ook ‘juk’ verderop). In dit geval Exodus 33:13: ‘Laat mij dan weten wat uw plannen zijn. Dan leer ik U kennen.’ In de wijsheidsliteratuur vinden we overigens ook zulke exclusieve relaties: alleen de wijsheid kent God (Job 28:12-27; Pred. 1:12-18; Spr. 8
; 9:1-18). Overigens identificeert Matteüs Jezus met de Wijsheid zelf (11:19).
Onderzoek naar wijsheid en dwaasheid
Wijsheid en Dwaasheid
Bij vers 28
- Kom allen bij Mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, Ik zal jullie rust geven: Jezus roept de mensen op om tot Hem te komen, maar niet zomaar. Het is een verwijzing naar de Wijsheid zelf, die we in het vers hiervoor ook al tegenkwamen. In Sirach 51:23-27 vinden we een opvallende parallel: ‘Kom naar mij toe, onwetenden, en vestig je in mijn leerhuis. Waarom lijden jullie nog gebrek en is jullie geest zo dorstig? Ik roep jullie op: Verwerf wijsheid, kosteloos. Leg haar juk op je nek, laat je geest onderrichten. De wijsheid is vlakbij. Zie met eigen ogen dat ik me maar weinig hoefde in te spannen en voor mijzelf veel rust gevonden heb.’ Mogelijk verwijzen de lasten naar de eisen die volgden uit de wetsuitleg van sommige farizeeën en schriftgeleerden, zoals in Matteüs 23:4 te vinden is: ‘Ze bundelen alle voorschriften tot een zware last en leggen die de mensen op de schouders, terwijl ze zelf geen vinger uitsteken om die te verlichten.’ Dit is natuurlijk een hyperbool (retorische overdrijving) in de context van een heftige polemiek. In elk geval claimt Jezus een kwalitatief betere uitleg van de wet te hebben. Zoals ook uit het vervolg in Matteüs 12
blijkt, is een belangrijk onderdeel daarvan dat er een nieuwe periode op het punt staat aan te breken: God ontfermt zich over zijn volk, het jubeljaar van de eindtijd met zijn hemelse sabbatsrust begint. Jezus’ onderwijs maakt duidelijk hoe de komst van Gods nieuwe wereld moet doorwerken in het leven van de gelovigen.
Bij vers 29
- Neem mijn juk op je en leer van Mij: Een dierlijk juk bond twee dieren samen om een ploeg of kar te trekken. Maar een menselijk juk werd door één persoon gebruikt om het gewicht over beide schouders te verdelen. Een menselijk juk was er om de last te verlichten. Het juk van Jezus, net als de Tora (en Wijsheid), is er een van leren. Daarom zegt Jezus: ‘Leer van Mij.’ Het is een leven lang leren om te leven zoals God het wil – een groot thema in het Matteüs-evangelie.
- Ik ben zachtmoedig en nederig van hart: Een juk werd ook gezien als iets onderdrukkends (zie bijvoorbeeld Gal. 5:1; 1 Tim. 6:1), maar in dit geval is de meester van wie het juk is zachtmoedig en nederig van hart. Dit is een ander soort meester, bij wie andere waarden gelden dan gebruikelijk: de waarden van het koninkrijk (zie ook Mat. 5:3, 5 voor de nederigen en zachtmoedigen).
- Dan zullen jullie werkelijk rust vinden: Dit is een echo van Jeremia 6:16: ‘Je staat op een kruispunt, kijk goed! Vraag na hoe de oude wegen liepen. Welke weg leidt naar het goede? Sla die in, en vind rust.’ Rust heeft hier waarschijnlijk een dubbele betekenis. Primair de eschatologische rust (denk aan Hebr. 4:1-11 over het ‘binnengaan in Gods rust’), maar ook hoe die rust doorwerkt in het leven hier en nu.
Bij vers 30
- want mijn juk is zacht en mijn last is licht: Een passend juk en een lichte last zijn ideaal. De NBV21 vertaalt het Griekse chrēstos met ‘zacht’, terwijl het ook met ‘goed’ vertaald kan worden, zie dit artikel in Met Andere Woorden.
Voor beide vertalingen is wat te zeggen. Waar het om gaat is deels Jezus’ persoon zoals in vers 29 beschreven, maar ook en niet te vergeten zijn interpretatie van de Wet. Die zorgt voor verlichting, een thema dat direct in het vervolg in 12:1-14 wordt belicht als het gaat over rust op sabbat. Die verlichting hangt weer nauw samen met wie Jezus is: de messias die een nieuwe, hemelse tijd inluidt.
Jezus en de sabbat
Achtergrondinformatie
Toelichting bij kernwoorden en begrippen
Verdieping bij thema’s