Matteüs 10:34-42 – Preekinspiratie
Waar gaat het om in dit gedeelte?
In Matteüs 10:34-42 staan de gevolgen van Jezus volgen centraal: Jezus volgen betekent niet alleen vrede (zoals in de Bergrede staat), maar kan ook verdeeldheid veroorzaken. Jezus volgen betekent dan ook dat je familiebanden opzijzet voor Hem: Hij vraagt complete loyaliteit, boven al het andere. Zelfs boven je eigen leven. Wie Hem zo volgt en zijn volgelingen ontvangt en helpt, zal Hij ook belonen en zal het echte leven ontvangen.
Klik om deze passage te lezen in de NBV21
Hier
En wanneer je een Plus-account hebt, vind je hier
Invalshoeken voor de verkondiging
- Jezus vraagt totale loyaliteit van zijn leerlingen en een breuk met de wereld. Voor de meesten van ons in onze welvarende samenleving is dat lastig vorm te geven. Voor ons hoort geloven er vaak bij, maar staat er vaak niet iets op het spel, zoals bij vervolgde christenen. Hoe ziet totale loyaliteit er voor ons uit, in ons welvarende (vergeleken met andere landen) leven? En hoe zouden wij ‘breken met de wereld’ vorm kunnen geven? En waarom zou dat eigenlijk moeten van Jezus?
- Er klinken weleens geluiden vanuit christelijke hoek dat er ook in Nederland christenvervolging plaatsvindt. Vaak heeft dat te maken met inperking van bepaalde vrijheden. Is dit vergelijkbaar met wat Matteüs ons voorhoudt? Of met de situatie in veel landen waar christenen met de dood bedreigd worden? Hoe interpreteren wij tegenstand en wat kunnen we leren van vervolgde christenen wereldwijd?
- Het einde van Matteüs 10 stelt dat ‘ontvangen’ een belangrijk onderdeel is van leerling zijn. Tegenover het ontvangen van medechristenen staat hemels loon. Hoe wordt gastvrijheid bij ons ingevuld? Als er medeleerlingen zijn die vluchten, willen wij hen opvangen? Wat mag het ons kosten? En mogen we dit ook uitbreiden naar niet-leerlingen, naar vluchtelingen in het algemeen?
Context van Matteüs 10:34-42
Het boek Matteüs als geheel
Meer over zaken als de historische context, opbouw, centrale thema’s en andere achtergrond bij het Evangelie volgens Matteüs vind je in deze Inleiding bij het Evangelie volgens Matteüs
Plek van deze passage in het geheel
Matteüs 10 vormt de zogeheten zendingsrede, waarin Jezus de twaalf leerlingen uitzendt naar ‘de verloren schapen van het huis Israël’. Binnen deze rede zijn de verzen 16-33 het gedeelte waarin de werkelijke omstandigheden van de zending worden besproken: het gaat niet alleen om prediking, maar ook om afwijzing, vervolging en lijden. De verzen 1-15 introduceren opdracht en praktijk (waarheen, hoe, wat te doen bij afwijzing), terwijl 16-42 de nadruk legt op de consequenties voor en innerlijke houding van de leerlingen. De leerlingen worden voorbereid op vijandschap, maar ook verzekerd van Gods zorg en opgeroepen tot vrijmoedige belijdenis. Binnen het geheel van Matteüs past deze passage in het bredere thema van het koninkrijk van de hemel dat doorbreekt, maar tegelijk weerstand oproept. Matteüs structureert zijn evangelie rond grote redevoeringen (zoals de Bergrede, de zendingsrede, de gelijkenissenrede), en hoofdstuk 10 vormt daarin de tweede grote rede.
Opbouw en kern van de passage
Matteüs 10:34-42 is opgebouwd in drie delen. Je zou kunnen zeggen dat het loopt van conflict, via keuze en toewijding naar beloning en hoop:
- In verzen 34-36 presenteert Jezus een paradoxale boodschap dat zijn komst verdeeldheid kan veroorzaken, zelfs in de meest hechte relaties.
- In verzen 37-39 volgt de kernoproep tot radicale toewijding, waarin Hij benadrukt dat liefde voor Hem boven familie moet staan en dat het verliezen van je leven juist leidt tot het vinden ervan.
- In verzen 40-42 verschuift de focus naar de positieve consequenties van trouw: wie Jezus en de zijnen ontvangt, ontvangt God zelf en wordt daarvoor beloond, zelfs voor kleine daden.
De kern van de passage is dat ware navolging van Jezus totale toewijding vraagt – zelfs boven familie en eigen leven – maar uiteindelijk leidt tot het vinden van echt leven en beloning bij God.
Eigenheid van Matteüs ten opzichte van Lucas
Deze passage heeft duidelijke parallellen in Lucas. Lucas 12:49-53 bevat bijvoorbeeld dezelfde gedachte dat Jezus verdeeldheid brengt, zelfs binnen families. Opvallend is dat Matteüs 10:37-38 en Lucas 14:26-27 sterk overeenkomen:
Matteüs 10:37-38 | Lucas 14:26-27 |
Wie meer van zijn vader of moeder houdt dan van Mij, is Mij niet waard, en wie meer houdt van zijn zoon of dochter dan van Mij, is Mij niet waard. | Wie Mij volgt, maar niet breekt met zijn vader en moeder en vrouw en kinderen en broers en zussen, ja zelfs met zijn eigen leven, kan niet mijn leerling zijn. |
Wie niet zijn kruis op zich neemt en Mij volgt, is Mij niet waard. | Wie niet zijn kruis draagt en achter Mij aan komt, kan niet mijn leerling zijn. |
Het contrast tussen Matteüs 10:37 en Lucas 14:26 kan nog sterker worden uitgelegd. Waar Matteüs ‘meer houden van’ heeft, heeft Lucas zelfs ‘haten’ (vertaald met ‘breken met’). De uitspraak komt waarschijnlijk uit ‘Q’, Matteüs’ en Lucas’ gezamenlijke bron, maar Matteüs lijkt de uitspraak iets te verzachten.
Aantekeningen per vers
Bij vers 34
- Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, maar het zwaard: Jezus’ uitspraak begint normaal, maar dat ontkent Hij. Hij is gekomen om het zwaard te brengen, geen vrede. Jezus’ komst en de loyaliteit aan Hem zullen voor verdeeldheid en uiteindelijk vervolging zorgen. Het is niet Jezus’ bedoeling om dat te doen, maar wel de consequentie. Dat is wat de eerste hoorders/lezers waarschijnlijk zo hebben ervaren en later in de eerste eeuw (en vandaag nog steeds) hebben Jezus’ leerlingen dat ook zo ervaren. Het zwaard staat dan voor vervolging, en zelfs de dood (niet voor oorlog!).
Bij vers 35-36
- wig drijven tussen: De vijandschap (ook al eerder genoemd in vs. 23) kan dwars door families heen gaan. In onze Nederlandse context zien we dat in kerkscheuringen. Maar wereldwijd zien we dat mensen die Jezus’ leerling worden, vaak door hun familie worden verstoten, gepest, getreiterd en mishandeld.
- huisgenoten worden elkaars vijanden: Het beeld van de familiebreuk staat ook voor iets groters: de komst van de nieuwe wereld van God vraagt om een breuk met de wereld zoals die nu is.
Bij vers 37
- Wie meer van zijn vader of moeder houdt dan van Mij, is Mij niet waard: Dit is een hard woord, maar Jezus vraagt complete loyaliteit en toewijding, nog meer dan die je familie (of vrienden) van je vraagt.
Bij vers 38
- Wie niet zijn kruis op zich neemt en Mij volgt, is Mij niet waard: Deze beeldspraak komt voort uit de praktijk van kruisiging. Een veroordeelde werd vaak gedwongen om de dwarsbalk door de stad te dragen naar de executieplek buiten de stad. Terwijl de veroordeelde dat deed, werd deze vaak gemarteld en geslagen. Het resultaat van kruisdragen was dus executie door kruisiging. Kruisdragen stond dus symbool voor fysiek sterven. Zo werd het ook door de eerste generaties christenen verstaan: als het over martelaarschap ging, werd deze tekst vaak aangehaald. In onze westerse context wordt kruisdragen vaak begrepen als het dragen van lijden in het algemeen, maar in Matteüs’ context en die van de eerste generaties christenen gold dit als lijden om Christus’ wil, dat zelfs tot de dood leidt. Opvallend is dat in het vroege christendom een beperkt aantal christenen ter dood is gebracht door kruisiging zelf (zie hier voor informatie
). Actief de marteldood opzoeken werd door sommige christenen ook wel gedaan, maar werd door diverse theologen afgewezen omdat je daarmee willens en wetens van de beul/overheid een moordenaar maakt.
Bij vers 39
- Wie zijn leven probeert te behouden zal het verliezen, maar wie zijn leven verliest omwille van Mij, die zal het behouden: Dit vers vinden we in diverse evangeliën meermaals terug (Marc. 8:35 en parallellen, maar ook in Joh. 12:25). De paradox is dat degene die de vervolging uit de weg wil gaan, wellicht uiteindelijk verloren gaat, en degene die zijn leven verliest in de vervolging, bij God zijn leven hervindt. In dit vers klinkt dus door dat de fysieke dood niet het einde is.
Bij vers 40-42
- Wie jullie ontvangt, ontvangt Mij, en wie Mij ontvangt, ontvangt Hem die Mij gezonden heeft: Niet iedereen zal uitgaan zoals de leerlingen worden gezonden. Het thema ‘ontvangen’ wordt hier weer opgepakt, zoals dat in de verzen 11-15 wordt beschreven. Maar nu gaat het over degenen die anderen (leerlingen) ontvangen. Jezus zegt dat het ontvangen zo belangrijk is dat je kunt zeggen dat je Jezus zelf ontvangt.
- deze geringe mensen: Sommige uitleggers menen dat al Jezus’ leerlingen ‘geringe’ (letterlijk: mikros = kleine) mensen zijn, ook de profeet of de rechtvaardige, hoewel die in de ogen van mensen misschien ‘grote’ mensen zijn. Andere uitleggers denken dat Matteüs hier doelt op rondreizende predikers (degenen die door Jezus worden uitgezonden, maar die ook in Matteüs’ tijd rondtrokken). Deze rondreizende predikers waren kwetsbaar en afhankelijk, en dat maakt hen ‘geringen’.
- Ik verzeker jullie: die zal zeker beloond worden: Het omzien naar de leerlingen van Jezus geldt zowel voor de leerlingen die gezonden worden als de leerlingen die anderen ontvangen. Het gaat om de leerlingen-gemeenschap. Daar koppelt Jezus ook een (eschatologische) beloning aan vast.
Achtergrondinformatie
Toelichting bij kernwoorden en begrippen