Over rechters, koningen en profeten

Tussen trouw en ontrouw

De verhalen die we lezen in de boeken Rechters, 1-2 Samuel en 1 Koningen handelen over spraakmakende figuren: rechters, koningen en profeten. De teksten uit de serie geven een blik op hoe macht uitgeoefend werd in het oude Israël en tonen aan dat deze macht niet altijd vanzelfsprekend was. Ze schetsen een zoektocht naar een passende bestuursvorm die zowel God als volk eer aandoet, een zoektocht die gekenmerkt wordt door trouw en ontrouw.

In eerste instantie vertelt het boek Rechters over leiders die door God aangesteld zijn om het volk te leiden in de strijd tegen hun vijanden maar evenzeer om Israël op het juiste pad te brengen. Rechters 4 verhaalt over de enige vrouwelijke rechter, Debora.

Een terugkerend thema in de teksten in deze serie is de worsteling tussen trouw en ontrouw ten opzichte van God. Profeten zijn in deze teksten spreekbuizen van God en fungeren als bemiddelaars tussen God en het volk. Als tussenfiguren moeten ze het volk of koningen vaak aan de tand voelen wanneer hun daden niet overeenstemmen met wat in Gods ogen goed is. Om die reden hebben profeten het vaak niet gemakkelijk: ze worden vaak bespot en zelfs met de dood bedreigd.

Van koningen wordt verwacht dat ze prominente en voorbeeldige figuren zijn. Hoewel dit in zekere zin klopt, blijken zij in de praktijk vaak misstappen te begaan. Koningen moeten het land besturen en worden geacht te handelen naar Gods wil, maar dat gebeurt niet altijd. Zo lezen we dat David zich vergrijpt aan de vrouw van Uria en dat Achab op slinkse wijze de wijngaard van Nabot verwerft, door toedoen van zijn vrouw Izebel. Wanneer koningen zulk gedrag vertonen, treden profeten op om hen op hun fouten te wijzen en hen opnieuw naar God te doen keren. In het geval van David is dat de profeet Natan, in het geval van Achab de profeet Elia. De verhalen laten ons zien dat ook koningen fouten maken maar dat God hen, wanneer ze berouw tonen, steeds nabij blijft.