Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap

Johannes 13:1-17 – Preekinspiratie

Deze passage in de NBV21

Jezus wast de voeten van de leerlingen

1Het was kort voor het pesachfeest. Jezus wist dat zijn tijd gekomen was en dat Hij uit de wereld terug zou keren naar de Vader. Hij had de mensen die Hem in de wereld toebehoorden lief, en zijn liefde voor hen zou tot het uiterste gaan. 2Jezus en zijn leerlingen hielden een maaltijd. De duivel had intussen Judas, de zoon van Simon Iskariot, ertoe aangezet om Jezus uit te leveren. 3Jezus, die wist dat de Vader Hem alle macht had gegeven en dat Hij van God was gekomen en weer naar God terug zou gaan, 4stond tijdens de maaltijd op. Hij legde zijn bovenkleed af, sloeg een linnen doek om 5en goot water in een waskom. Hij begon de voeten van zijn leerlingen te wassen, en droogde ze af met de doek die Hij omgeslagen had. 6Toen Hij bij Simon Petrus kwam, zei deze: ‘U wilt toch niet mijn voeten wassen, Heer?’ 7Jezus antwoordde: ‘Wat Ik doe, begrijp je nu nog niet, maar later zul je het wel begrijpen.’ 8‘O nee,’ zei Petrus, ‘míjn voeten zult U niet wassen, nooit!’ Jezus zei: ‘Als Ik ze niet mag wassen, kun je niet bij Mij horen.’ 9‘Dan niet alleen mijn voeten, Heer,’ antwoordde Simon Petrus, ‘maar ook mijn handen en mijn hoofd!’ 10Hierop zei Jezus: ‘Wie gebaad heeft hoeft alleen nog zijn voeten te wassen, hij is al helemaal rein. Jullie zijn dus rein – maar niet allemaal.’ 11Hij wist namelijk wie Hem zou uitleveren, daarom zei Hij dat ze niet allemaal rein waren.

12Toen Hij hun voeten gewassen had, deed Hij zijn bovenkleed aan en ging weer naar zijn plaats. ‘Begrijpen jullie wat Ik gedaan heb?’ vroeg Hij. 13‘Jullie zeggen altijd “meester” en “Heer” tegen Mij, en terecht, want dat ben Ik ook. 14Als Ik, jullie Heer en jullie meester, je voeten gewassen heb, moet je ook elkaars voeten wassen. 15Ik heb een voorbeeld gegeven; wat Ik voor jullie heb gedaan, moeten jullie ook doen. 16Werkelijk, Ik verzeker jullie, een slaaf is niet meer dan zijn meester, en een afgezant niet meer dan wie hem zendt. 17Je zult gelukkig zijn als je dit niet alleen begrijpt, maar er ook naar handelt.

Johannes 13:1-17NBV21Open in de Bijbel

Wil je op het gebied van exegese gelijk meer weten over deze passage?

Op deze pagina vind je aantekeningen bij de tekst en meer informatie over de opbouw en context.

Op deze pagina wordt toegelicht hoe Jezus zich presenteert als slaaf en vind je achtergrondartikelen bij dat thema.

Op deze pagina wordt verkend wat ‘de tijd is gekomen’ betekent, inclusief achtergrondartikelen.

Verder wordt hier de mogelijke verbinding tussen de voetwassing en de doop verkend, inclusief achtergrondartikelen.

En hier lees je deze tekst in verschillende vertalingen; en wanneer je een Plus-account hebt hier in verschillende vertalingen met aantekeningen (tip: zet bij ‘Persoonlijk’ ‘Toon voetnoten’ en ‘Toon verwijzingen’ aan).

Waar gaat het om in dit gedeelte?

Bekijk of luister

In deze video neemt exegetisch specialist en predikant Fulco Timmers je in ong. 8 minuten mee naar de kern van dit gedeelte:

Je kunt deze inspirerende toelichting ook als audio beluisteren:

Of beluister deze als podcast via Spotify:

Lees de samenvatting

Jezus deinst er niet voor terug om zich te vernederen voor zijn leerlingen, Hij verricht letterlijk slavenarbeid voor hen. Hij draait daarmee op een heel concrete manier de reguliere machtsverhoudingen volledig om. Deze daad vormt de opmaat van een belangrijke wending in het Evangelie volgens Johannes: nadat aan het voorgaande deel van dit evangelie geëindigd is met het besluit om Jezus te doden, begint nu het gedeelte waarin Jezus welbewust de kruisdood tegemoet gaat. Die kruisdood gold als een vernederende dood, bedoeld voor misdadige slaven en opstandelingen. Maar Johannes benadrukt: wat voor ‘de wereld’ geldt als een ultieme vernedering, is voor God en Jezus juist de ultieme triomf. In het Evangelie volgens Johannes vallen de betekenis van kruisdood en opstanding in wezen samen. Johannes tekent deze omkering en de betekenis ervan in de voetwassing. Door Jezus’ handelingen heel precies te benoemen laat hij zien hoe Jezus heel bewust kiest voor deze weg. 

Petrus, als representant van alle leerlingen, begrijpt eerst niets van deze handeling. Hierin klinkt het onbegrip mee over de weg van Jezus, die als de gedroomde messias niet in deze wereld eindigt op de troon in Jeruzalem, maar aan het kruis. In dit evangelie duidt Johannes regelmatig aan hoe de leerlingen de betekenis van deze omkering pas achteraf, na Jezus’ dood en opstanding en de gave van de Geest, gaan begrijpen. Met deze daad en de toespraken die erop volgen, bereidt Jezus zijn leerlingen hierop voor. 

De voetwassing is dus een voorteken van Jezus’ naderende kruisdood, maar Jezus’ woordkeuze is voor veel uitleggers een reden om er een voorafschaduwing van de doop in te zien. Door die doop deelt een gelovige in Jezus’ dood en overwinning op het kwaad, sterft het oude leven en staat de gedoopte op tot een nieuw leven. Hoewel Jezus’ handeling niet direct naar de doop verwijst, speelt er wel meer dan dat Hij alleen maar de voeten wast om het stof van de reis weg te spoelen. ‘Reinheid’ gaat hier ook over rituele reinheid: voor je de tempel mocht betreden en zo dichtbij God te komen, moest je eerst een reinigingsbad nemen. Had je eenmaal zo’n bad genomen, dan hoefde je daarna bij terugkeer naar de tempel alleen je voeten te wassen. Als Petrus dankzij Jezus’ uitleg doorkrijgt dat het Hem te doen is om dicht bij Hem en bij God te kunnen horen, denkt hij aan dit reinigingsbad en wil hij dat ondergaan. Maar Jezus benadrukt dat Petrus en de andere leerlingen al bij Hem horen, al helemaal gereinigd zijn, doordat zij geloven in zijn woorden. Ze hoeven alleen maar hun voeten dagelijks te wassen, dat wil zeggen: dagelijks moet een gelovige wat Jezus gedaan heeft in herinnering roepen en, gedragen door die herinnering, Jezus’ voorbeeld van liefde volgen.

Verdiepingssporen 

Via de volgende invalshoeken kun je meer inspiratie opdoen voor een preek: 

Op deze pagina:

... vind je in video-vorm, podcast en tekst een kernachtige samenvatting van waar het om gaat in dit Bijbelgedeelte.

Daarbij staat de betekenis van de voetwassing centraal. Via de diverse invalshoeken vind je de onderbouwing waar de samenvatting op gebaseerd is.

De informatie uit die invalshoeken helpt je om een goed onderbouwde en inspirerende preek te maken die ingaat op actuele vragen.

Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschapv.4.19.1
Volg ons