Lucas 22:39-53 – Preekinspiratie
Waar gaat het om in dit gedeelte?
In Lucas 22:39-53 bidt Jezus tot God op de Olijfberg. Vervolgens wordt Hij door de hogepriesters en hun gevolg gevangengenomen. Judas speelt daarbij een sleutelrol. Bijzonder aan deze tekst in Lucas is dat Jezus volhardt en geweldloos blijft wanneer men Hem komt arresteren. Ook geneest Hij het oor van een tegenstander, wat erop wijst dat Hij blijft wie Hij wil zijn. Zelfs onder extreme omstandigheden.
Deze passage laat ons stilstaan bij ons eigen vertrouwen in God. Volharden we in moeilijke tijden en leggen we ons lot in Gods handen zoals Jezus heeft gedaan, of niet? Ook komt het verraad van Judas hard binnen. Wat doen we als een geliefde, iemand van wie we het niet verwachten, ons pijn berokkent? Handelen we dan volgens het principe ‘oog om oog, tand om tand’, of reageren we, net als Jezus, geweldloos?
Klik om deze passage te lezen in de NBV21
Hier
En wanneer je een Plus-account hebt, vind je hier
Invalshoeken voor de verkondiging
- ‘Laat niet wat Ik wil, maar wat U wilt gebeuren’ (vs. 42). Met deze woorden legt Jezus zijn lot in Gods handen. De engel die vervolgens komt geeft Hem kracht om te blijven volharden. Al zal Hij het zwaar te verduren krijgen, toch vertrouwt Hij op God. Onze toekomst is ook onzeker. Al leven we in een tijd waarin we alles zoveel mogelijk onder controle willen hebben, toch weten we niet wat er ons te beurt gaat vallen. Sommige dingen hebben we in de hand, maar andere zaken niet. Leggen we ook onze toekomst in Gods handen of proberen we er zelf volledige controle over te hebben?
- Judas verraadt Jezus met een kus, een teken van genegenheid en respect, waarop Jezus verbouwereerd maar geweldloos reageert. In ons leven denken we vaak mensen die we liefhebben te kennen. Toch kunnen we af en toe verrast worden door bepaalde daden die ons in negatieve zin raken. Hoe reageren we het best als iemand die we liefhebben ons pijn berokkent? Reageren we zonder boos te worden of lanceren we een tegenoffensief?
- De leerlingen van Jezus willen Hem beschermen tegen de menigte door geweld te gebruiken. Jezus, echter, pleit voor geweldloos verzet. De reactie van de leerlingen is te begrijpen: wanneer iemand die je bewondert en/of liefhebt in gevaar wordt gebracht, is geweld vaak een eerste toevluchtsoord. Echter, geweld accumuleert vaak nog meer geweld. Soms is het beter op een andere, niet gewelddadige manier te reageren. Zijn er momenten geweest waarop je zelf getwijfeld hebt of je nu met (verbaal) geweld of zonder (verbaal) geweld op een bepaalde situatie moest reageren?
Context en aantekeningen bij Lucas 22:39-53
Het Evangelie volgens Lucas als geheel
Meer over de opbouw, stijl, centrale thema’s en andere achtergrond bij het Evangelie volgens Lucas vind je in deze Inleiding op het Evangelie volgens Lucas
Plek van deze passage in het geheel
Hoofdstuk 22 van het Lucas-evangelie begint met het plan van de hogepriesters en de schriftgeleerden om Jezus uit de weg te ruimen (vs. 1-7). Hiervoor doen ze beroep op Judas, een van de leerlingen van Jezus. Nadien komt het verhaal van het Laatste Avondmaal (vs. 7-38).
Onze passage verhaalt over de uitlevering van Jezus. Nadien wordt Jezus nog naar het huis van de hogepriester gebracht en verschijnt Hij voor de raad van oudsten, waar Hij wordt verhoord. In hoofdstuk 23 zal Hij voor Pilatus geleid worden.
Opbouw en kern van de passage
Lucas 22:39-53 vat aan met een beschrijving van de locatie waar de passage zich afspeelt, namelijk de Olijfberg (vs. 39). Op die plaats spoort Jezus zijn leerlingen aan om te bidden en bidt Hij zelf ook tot God (vs. 40-46). In zijn gebed vraagt Hij God om gespaard te blijven van het lijden dat Hem wacht. Tegelijk legt Hij zich erbij neer als het zo moet gebeuren. Tijdens zijn gebed komt er een engel van de Heer om Hem kracht te geven.
Onmiddellijk nadat Jezus tot God gebeden heeft, komt er een menigte om Hem gevangen te nemen. Onder hen bevinden zich de hogepriesters, tempelwachters en de oudsten van het volk. Ze worden begeleid door Judas, die zijn meester met een kus begroet (vs. 47-48). Degenen die bij Jezus staan, willen Hem beschermen door geweld te gebruiken, waarop een van hen een dienaar van de hogepriester het rechteroor afsnijdt (vs. 49-50). Jezus spoort hen aan te stoppen met de gewelddadigheden en geneest de dienaar (vs. 51).
Tot slot spreekt Jezus zijn verwondering uit over het gegeven dat ze naar Hem gekomen zijn om Hem te arresteren. Ook zegt Hij dat hun uur aangebroken is: het uur van de duisternis (vs. 52-53).
Eigen accenten van Lucas in vergelijking met Matteüs en Marcus
Lucas 22:39-46 komt ook voor bij de andere synoptische evangeliën (Mat. 26:36-46; Marc. 14:32-41), waarbij in elk evangelie eigen accenten gelegd worden. Terwijl Matteüs grotendeels de weergave van Marcus volgt, geeft Lucas deze scène wat anders weer:
- Lucas vermeldt dat Jezus ‘volgens zijn gewoonte’ naar de Olijfberg ging (vs. 39).
- Lucas vertelt over een engel die verschijnt om Jezus kracht te geven (vs. 43), en over Jezus’ doodsangst waardoor Hij bloed zweette (vs. 44).
- In vers 45-46 is Jezus milder tegenover de leerlingen dan in Marcus en Matteüs. Enkel bij Lucas lezen we dat ze ‘van verdriet’ in slaap waren gevallen en Jezus spreekt ze minder verwijtend toe dan in de andere synoptische evangeliën.
- Bij Lucas spreekt Jezus de leerlingen gezamenlijk aan. Marcus en Matteüs vermelden hoe Jezus zich afzondert met Petrus, Jakobus en Johannes en na zijn gebed Petrus aanspreekt, als representant van de leerlingen.
- De drie evangelisten tekenen Jezus’ gebedshouding subtiel verschillend: Lucas spreekt over knielen, Marcus laat Jezus zich op de grond vallen en Matteüs geeft aan dat Jezus diep voorovergebogen bidt. In deze toelichting lees je meer over verschillende gebedshoudingen
.
Lucas 22:47-53 komt ook voor bij de andere synoptische evangeliën (Mat. 26:47-56; Marc. 14:43-50), waarbij in elk evangelie eigen accenten gelegd worden. De opvallende dingen bij Lucas zijn:
- Jezus’ vraag ‘Judas, lever je de Mensenzoon uit met een kus?’ (vs. 48) legt nadruk op de kus, het verraad van hun vriendschap, en maakt het dramatischer dan bij Matteüs (eenvoudigere vraag) en Marcus (helemaal geen vraag).
- Bij Matteüs en Marcus is sprake van een groep gewapende mannen die gestuurd zijn door de hogepriesters en de oudsten; bij Lucas zijn het de hogepriesters en de oudsten zelf die Jezus komen arresteren.
- Lucas vertelt als enige dat Jezus het afgeslagen oor genas (vs. 51).
- Vers 49, waar de leerlingen vragen of ze er met het zwaard op los mogen slaan, is eigen aan Lucas.
- Het tweede versdeel van vers 53, ‘maar dit is uw uur, nu toont de duisternis haar macht’, is eigen aan Lucas.
Aantekeningen per vers
Bij vers 39
Jezus gevangengenomen en verloochend
- volgens zijn gewoonte: Dit verwijst naar Lucas 21:37, waar gezegd wordt dat Jezus ’s avonds, na het onderricht in de tempel, naar de Olijfberg trok.
Bij vers 40
- Normaal gezien rusten Jezus en de leerlingen op de Olijfberg (zie Luc. 21:37). Echter, hier spoort Jezus de leerlingen aan om te bidden.
- beproeving: Peirasmos in het Grieks. Het woord wordt ook eerder gebruikt in Lucas, namelijk in het Onzevader (Luc. 11:4). Hier is het een uitnodiging aan de leerlingen. Verderop, na Jezus’ gebed in vers 46, wordt dezelfde zin nog eens herhaald. (Een uitgebreide toelichting op de term peirasmos, beproeving, vind je in het artikel ‘Het Onzevader in revisie: Matteüs 6:9-13 in de Nieuwe Bijbelvertaling’
.)
Bij vers 41
- Hij liep bij hen weg (…) om te bidden: Jezus verwijdert zich van het gezelschap van zijn leerlingen. Hij gaat ‘tot ongeveer een steenworp ver’ om te knielen en te bidden. Er wordt niet gezegd of de leerlingen hoorden wat Hij bad. Wel is zeker dat ze Hem zagen knielen en bidden.
- Hij bad: Op ieder belangrijk moment in zijn leven bad Jezus tot God. Zie Lucas 3:21; 6:12; 9:18, 28-29; 11:1; 23:34.
Bij vers 42
- als U het wilt (…) wat U wilt gebeuren: Al vraagt Jezus aan God om Hem van het lijden te sparen, toch schikt Hij zich naar wat God van Hem verlangt.
- beker: De beker wordt hier gebruikt als een metafoor voor het lijden en de dood die Jezus zal moeten ondergaan. Het is opvallend dat Jezus hier over een beker spreekt, terwijl Hij even hiervoor, bij de maaltijd, ook tweemaal sprak over de beker (Luc. 22:17, 20). In de profetenboeken van het Oude Testament wordt ‘de beker’ vaak gebruikt als beeld van Gods woede en straf.
Bij vers 43-44
- Deze twee verzen ontbreken in meerdere handschriften. De vraag is of ze al dan niet tot het originele Evangelie volgens Lucas behoorden. Al staan de verzen wel in het oudste papyrusfragment van Lucas 22 (ca. tweede eeuw), toch bevatten andere oude handschriften ze niet. Voor meer informatie over deze kwestie, zie het artikel ‘Een tekstkritisch probleem: Lucas 22:43-44’
. - engel: Er wordt niet gespecifieerd welke engel er naar Jezus kwam. Elders in Lucas verschijnen er ook engelen, telkens aan andere personen: aan Zacharias (Luc. 1:11), aan Maria (Luc. 1:26) en aan de vrouwen die aankomen bij het lege graf (Luc. 24:4).
- kracht: Dunamis in het Grieks. Waar Jezus’ kracht de bloedvloeiende vrouw genas in Lucas 8:43-48, is het hier Jezus zelf die kracht geschonken krijgt.
- doodsangst: Agōnia in het Grieks. Dit woord typeert de innerlijke strijd die Jezus voert. Het gaat hier niet om een wanhopige angst, maar eerder om een onvoorstelbaar zware inspanning in gebed.
Bij vers 45
- van verdriet in slaap waren gevallen: De leerlingen zijn triest na alle zaken die Jezus tijdens de maaltijd gezegd heeft. Lucas stelt dat ze om die reden in slaap gevallen zijn.
Bij vers 46
- bid dat jullie niet in beproeving komen: Zie vers 41. Door dit te herhalen, ontstaat een inclusie, namelijk de herhaling van een zin (of woord) aan het begin en het einde van een bepaalde tekst. Deze zin omsluit de gebedsscène aan begin en einde.
Bij vers 47-53
Het plan dat de hogepriesters en de schriftgeleerden tezamen met Judas beraamd hebben, wordt nu uitgevoerd. Opvallend is dat Jezus zich in vers 52 direct richt tegen de hogepriesters en de oudsten van het volk. Alleen bij Lucas zijn het de leiders zélf die Jezus komen arresteren; in de andere evangeliën sturen zij hun dienaren.
Bij vers 47
- een van de twaalf: Door deze toevoeging benadrukt de evangelist de zwaarwichtigheid van het verraad.
- kussen: Een kus, philēma in het Grieks, is een uiterlijk teken van genegenheid, verzoening of respect. Hier wordt het gebruikt in de context van eerbied. Door Jezus te kussen wekt Judas de indruk dat hij zijn meester respecteert.
Bij vers 48
- lever je (…) uit: Het werkwoord paradidōmi (overleveren) wordt in hoofdstuk 22 meermaals gebruikt, namelijk in verzen 4, 6, 21 en 22. In deze passage wordt Jezus daadwerkelijk overgeleverd, waar in de voorafgaande verzen meermaals op gealludeerd is. De actie van Judas wordt vaak met ‘verraden’ vertaald, maar strikt genomen betekent paradidōmi ‘uitleveren’. Overigens is Lucas de enige evangelist die expliciet het woord ‘verrader’ (prodotēs) gebruikt voor Judas, in Lucas 6:16.
Bij vers 51
- Hij raakte het oor aan en genas de man: Terwijl zijn leerlingen klaarstaan om de degens te kruisen en één van hen zelfs het rechteroor van een dienaar van de hogepriester afhakte, beantwoordt Jezus de vraag van zijn leerlingen uit vers 49 negatief. Hierdoor portretteert de schrijver van het Lucas-evangelie Jezus als iemand die gekant is tegen gewapende weerstand.
Bij vers 52
- misdadiger: Lēstēs in het Grieks. Het gaat hier niet om een dief of een moordenaar maar om een oproerkraaier, iemand die de publieke orde verstoort. Deze mensen werden gezien als revolutionairen of een soort van terroristen.
Bij vers 53
- maar dit is uw uur: Hierdoor wordt duidelijk dat dit het moment is van degenen die tegen Jezus gekant zijn. Met andere woorden: God staat toe dat het op die manier gebeurt.
- nu toont de duisternis haar macht: met de macht van de duisternis doelt de evangelist Lucas op Satan, die Jezus beproefd heeft (Luc. 4:1-13) en die zijn weg tot Judas gevonden heeft (Luc. 22:3).
Achtergrondinformatie
Toelichting bij kernwoorden en begrippen
Verdieping bij thema’s
Inspiratie in video en tekst
Ter inspiratie
[volgt]