Nooit meer oorlog
11 november, vandaag. Om 11 uur gedenkt België: precies 107 jaar geleden zwegen hier de wapens, na vier jaar Wereldoorlog en een voor altijd zwaar gelittekende Westhoek. Het is een dag van herdenken. De meer dan honderdduizend graven van bekende en onbekende soldaten krijgen bloemenkransen en in elke speech klinkt wel iets door van ‘nooit meer oorlog’.
Op de meeste militaire begraafplaatsen in de Westhoek staat de bekende Stone of Remembrance
Beide spreuken komen uit het deuterocanonieke boek Sirach 44:
Het vierenveertigste hoofdstuk van Sirach is een lofzang op de helden van Israël, die eeuwige roem krijgen en die een voorbeeld zijn tot navolging. In die zin zijn de inscripties ook bedoeld.
Toch is ook het verschil in context belangrijk: Sirach schrijft niet in de eerste plaats over mannen die militaire successen behaalden. Lees maar even deze lijst na:
In de Bijbel staat veel over oorlog geschreven, maar oorlog is natuurlijk nooit het doel.
Zwaarden worden ploegschageren
Kerkdiensten die ten tijde van de Wapenstilstand werden gehouden citeerden vaak Jesaja 2:4:
Zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers
en hun speren tot snoeimessen.
Zwaarden en ploegijzers, speren en snoeimessen waren letterlijk inwisselbaar, zeker in de oudheid, waarin metaal schaars en kostbaar was. Al naargelang de tijd, vrede of strijd, vormde en gebruikte je het metaal dat je bezat tot een nuttig werktuig of wapen.
Toch was in het begin van de twintigste eeuw de tijd daarvoor nog niet rijp. Nog geen kwarteeuw later werd het ‘nooit meer oorlog’ brutaal verbroken door een van de meest mensonterende en vernietigende conflicten die de mensheid ooit kende: de Tweede Wereldoorlog.
Als reactie hierop werden de Verenigde Naties opgericht, symbool van eenheid en vrede, waarin landen hun handen ineensloegen om toekomstige oorlogen te voorkomen. Bij het VN-hoofdkwartier in New York staat een monumentaal kunstwerk met, inderdaad, diezelfde tekst uit Jesaja 2:4:
They shall beat their swords into plowshares …
Het beeld, een man die met een hamer zijn gebogen zwaard bewerkt, werd in 1959 gemaakt door de Sovjet-kunstenaar Evgeniy Vuchetich en aan de Verenigde Naties geschonken. Ironisch genoeg gebeurde dit in een periode waarin de wereld zich al richting de Koude Oorlog bewoog: een symbool van vrede en ontwapening, terwijl de supermachten juist hun wapens oppoetsten voor de nucleaire confrontatie. Het kunstwerk staat er als een herinnering aan een hoopvolle boodschap die de realiteit vaak wist te ontlopen.
Ook wij kunnen hoop uitdragen, te midden een wereld die, opnieuw, zich opmaakt voor bewapening en militair machtsvertoon.
Echte vrede
Misschien moeten we gewoon verder doorlezen om echt vrede te krijgen. Jesaja 2:4 vervolgt:
Ik droom van oorlogsvrije generaties. En misschien moeten we nóg verder lezen om tot echte vrede te komen:
Het licht van de Heer is het visioen van een wereld zonder wapens en van harten die elkaar liefhebben. Leven in dat licht, is het samen waarmaken. ´Kom mee,´ staat er, sta op, doe iets! Het visioen is er niet alleen om naar te kijken.
En vrede is natuurlijk ontzettend veel meer dan een Wapenstilstand of ‘geen oorlog’.
Katelijne Depoortere, Predikant van De OlijftakBrasschaat
