Daniël 4: De hoogmoed en rebellie van de mens

Er staan heel wat verhalen in de Bijbel die je maar moeilijk kunt geloven. Wanneer je niet in wonderen gelooft, wordt je Bijbel sowieso een stuk dunner dan wat het NBG uitgeeft. Maar sommige verhalen lijken zo bizar dat je je afvraagt of de bijbelschrijver zelf wel geloofde wat hij opschreef.

Op deze manier keek ik vroeger aan tegen Daniël 4, waar wordt verteld hoe koning Nebukadnessar van Babel een tijd lang als een dier leeft. Dit is een straf van God, nadat de koning heeft geweigerd om de God van Israël te erkennen. Nebukadnessar was gewaarschuwd door een droom, waarvan de bedoeling was dat ‘de levenden weten dat de allerhoogste God boven het koningschap van de mensen staat: Hij bepaalt wie het ambt krijgt toebedeeld, zelfs de laagste onder de mensen kan daartoe verheven worden’ (vers 14). Maar in plaats van ontzag voor God, heeft Nebukadnessar vooral ontzag voor zichzelf en hij roept uit: ‘Is Babel niet indrukwekkend, de koningsstad die ik door mijn grote macht heb gebouwd tot eer van mijn majesteit?’ (vers 27). Als straf voor deze hoogmoed moet hij zeven jaar als een rund leven.

Dit verhaal werd een stuk geloofwaardiger voor mij toen een gepensioneerde psychiater theologie kwam studeren aan de school waar ik les gaf. Hij schreef een scriptie over dit verhaal, waarin hij erop wees dat Nebukadnessar werd getroffen door wat deskundigen nu ‘klinische lycantropie’ noemen. Dit is een erkende psychische aandoening waardoor iemand denkt dat hij een dier is (zoek het maar op, bijvoorbeeld op Wikipedia). Hiermee is de feitelijkheid van het verhaal natuurlijk niet bewezen; daarom gaat het in deze blog niet. Er is misschien wel een drempel weggenomen, in elk geval bij mij.

Daniël 4 blijft een wonderlijk verhaal. Wat wil het ons zeggen? Dat geen machthebber het uiteindelijk wint van ‘de allerhoogste God ... de eeuwig Levende’ (vers 31). Over Hem belijdt de koning: ‘Hij doet met de hemelse machten en met de mensen op aarde wat Hij wil. Er is niemand die Hem kan tegenhouden of tegen Hem kan zeggen: ‘‘Wat hebt U gedaan?’’’ (vers 32). Dit zou niet best zijn, als deze God een egoïstische tiran was. Gelukkig kennen we Hem als degene die in Jezus zijn liefde voor de wereld heeft laten zien. ‘Al zijn daden zijn juist en zijn paden recht. Wie de weg van de hoogmoed bewandelen, kan Hij vernederen’ (vers 34).

Heeft koning Nebukadnessar zich blijvend bekeerd? Waarschijnlijk niet. Ook in onze tijd zijn er mensen die tijdens een crisis God even erkennen, om daarna weer op de oude voet verder te leven. Helaas. Gelukkig kan dat ook anders!

Dr. Pieter J. Lalleman is Bijbelwetenschapper, schrijver en spreker. Hij woont in Zwolle.