Prediker 4:7-12 – Preekinspiratie
Waar gaat het om in dit gedeelte?
Prediker 4:7-12 laat ons nadenken over wat eenzaamheid kan doen met de mens. Eenzaamheid maakt ongelukkig en zorgt ervoor dat we kwetsbaar zijn. Het is beter om samen te werken met anderen, zodanig dat je er sterker voor staat en jouw geluk en verdiensten met anderen kunt delen. De passage laat ons stilstaan bij het hedendaags egocentrisme en stelt het aan de kaak.
Klik om deze passage te lezen in de NBV21
Beter met zijn tweeën dan alleen
Hier
En wanneer je een Plus-account hebt, vind je hier
Invalshoeken voor de verkondiging
- Prediker 4:7-8 stelt dat iemand die alleen is en hard werkt leegte is. De vruchten van zijn arbeid kan hij niet delen met anderen, terwijl zijn dorst naar rijkdom alsmaar groter wordt. Een mens wordt inderdaad gelukkiger wanneer hij dingen met anderen kan delen. Iemand mag veel rijkdom bezitten, maar als hij/zij geen mensen heeft om zijn/haar rijkdom mee te delen, leidt dit tot een ongelukkig leven. Rijkdom maakt niet gelukkig. Integendeel, het is de relatie tot en met de ander die ons gelukkig maakt. Hoe kan deze passage vandaag nog resoneren, in een tijd waarin de drang naar meer rijkdom overheerst en de leuze ‘geld maakt gelukkig’ hoog in het vaandel gedragen wordt?
- In Prediker 4:9-12 wordt gezegd dat de mens beter af is met twee dan alleen. Een mens is niet gemaakt om alleen door het leven te gaan. Hij heeft nood aan mensen die het voor hem opnemen en hem beschermen wanneer dat nodig is. Zonder anderen staat de mens niet sterk. Enerzijds lijkt het egocentrisme vandaag de dag de overhand te nemen. Mensen zijn gefocust op zichzelf en willen verheerlijkt worden. Allerlei video’s op social media zijn een illustratie van deze trend. Zijn deze mensen echt gelukkig? Of is dat slechts schijn en is men ongelukkig wanneer de camera uitstaat en is men via social media op zoek naar bevestiging en verbinding? Anderzijds zijn er tegenwoordig veel mensen die in eenzaamheid leven. Ze gaan alleen door het leven zonder familie of vrienden. Wat kunnen wij, als christenen, doen om deze mensen te helpen, hun gevoel van eenzaamheid te verminderen en hen sterker in het leven te laten staan?
Context van Prediker 4:7-12
Het boek Prediker als geheel
Meer over de opbouw, stijl, centrale thema’s en andere achtergrond bij het boek Prediker vind je in deze inleiding op het boek Prediker
Plek van deze passage in het geheel
Hoofdstuk 4 van het boek Prediker start met de observatie dat de onderdrukten alleen zijn en niemand hen helpt. Tevens prijst het degenen die dood zijn en hen die niet geboren worden, want zij krijgen niet te maken met het onrecht dat in de wereld is. Tot slot vertellen de eerste verzen dat het harde gezwoeg van de mens het resultaat is van de afgunst die men heeft voor anderen.
Onze passage sluit naadloos aan bij wat er in de eerste verzen van hoofdstuk 4 verteld wordt. In vers 4-6 spreekt Prediker over de zwoegende mens. Vers 7-8 gaat verder met dit thema door te focussen op de eenzame man.
In de laatste verzen van hoofdstuk 4 wordt nog meegedeeld dat het beter is om jong en wijs dan oud en dwaas te zijn. Het hoofdstuk sluit af met een instructie van hoe Gods tempel binnen te treden.
Opbouw en kern van de passage
Prediker 4:7-12 handelt over het gegeven dat een mens beter niet alleen is. Wanneer de mens met twee is, staat hij sterker. De passage bestaat uit twee delen:
- Verzen 7-8 handelen over iemand die alleen is en die er steeds naar hunkert om meer rijkdom door arbeid te vergaren. Prediker vraagt zich af waarom hij dit doet. Als hij sterft zal niemand zijn rijkdom erven. Het is beter om van het leven te genieten in plaats van te werken.
- Verzen 9-12 stellen dat het beter is om met twee dan alleen te zijn. Dit wordt aan de hand van enkele voorbeelden toegelicht. In deze passage gaat het niet zozeer om een huwelijksverband, maar eerder om de samenwerking tussen twee personen.
Aantekeningen per vers
Bij vers 7
Beter met zijn tweeën dan alleen
- leegte: hebel in het Hebreeuws. Hier wordt aangehaakt bij het motto van het boek dat in hoofdstuk 1 vermeld wordt, namelijk: alles is absurd en is leegte (zie Pred. 1:2). De volgende verzen geven nog een voorbeeld dat aangeeft waarom alles in werkelijkheid leegte is.
Lucht en leegte
Bij vers 8
- Iemand is helemaal alleen: yēš ʾeḥād wəʾên šēnî in het Hebreeuws, wat letterlijk betekent ‘er is één en geen tweede’.
- Voor wie beult hij (…) leven?: In het Hebreeuws wordt in dit versdeel de eerste persoon enkelvoud gebruikt, waardoor een letterlijkere vertaling er als volgt uit komt te zien: ‘Voor wie beul ik me zo af en ontzeg ik me de genoegens van het leven?’ Vanuit het Hebreeuws is het op die manier niet duidelijk wie er aan het woord is: Prediker zelf of de eenzame man over wie hij spreekt. De NBV heeft voor de laatste optie gekozen door de werkwoorden als een derde persoon enkelvoud te vertalen.
Bij vers 9
- Je kunt beter met zijn tweeën dan alleen zijn: Het gaat hier over een samenwerking tussen twee mensen.
- loont: śākār ṭôb in het Hebreeuws, wat letterlijk betekent ‘goede opbrengst/winst’.
Bij vers 10
- beklagenswaardig: Dit is een vertaling van het Hebreeuwse tussenwerpsel ʾî (‘[O] wee’). Een iets letterlijkere vertaling zou als volgt luiden: ‘maar o wee diegene die alleen is en valt’.
Bij vers 11
- Vers 11 is vaak gelinkt aan de relatie tussen man en vrouw, door de parallellen die te trekken zijn met andere oudtestamentische teksten. Dit wordt voornamelijk gedaan op basis van het werkwoord šākab (‘slapen, bij elkaar liggen’), wat vaak in een seksuele context gebruikt wordt (zie, bijvoorbeeld, Gen. 19:32; Gen. 30:16; 2 Sam. 13:11; Ruth 4:13). Echter, het vers en zijn context roepen niet noodzakelijk een seksuele of huwelijkse connotatie op, al kan het niet uitgesloten worden. Vers 10 gaat over twee vrienden, het is aannemelijk dat vers 11 hierop verdergaat.
Bij vers 12
- Een koord (…) stuk te trekken: Sommige geleerden menen dat dit versdeel betekent dat drie personen nog sterker staan dan twee personen. Echter, het betekent eerder dat je met twee sterker staat dan alleen, zo sterk als een koord dat uit drie strengen gevlochten is en moeilijk te breken is.
Ter inspiratie
Geloof doe je niet alleen
Het is een van de populairste Bijbelteksten voor een huwelijksdienst: het koord dat niet kapot te trekken is, omdat het uit drie strengen bestaat – beide huwelijkspartners samen met God. Natuurlijk snap ik dat dit Bijbelvers zich daarvoor leent, maar in de context van Prediker 4 lijkt het in de eerste plaats over een ander samen zijn te gaan.
Het Bijbelboek Prediker werd door de Joden gelezen op het Loofhuttenfeest. Terwijl zij de jaren van beproeving in de woestijn op weg naar het land van de belofte in herinnering brengen lezen zij de woorden van Prediker over het leven onder de zon. De loofhut heeft geen dak: in de loofhut leef je het leven onder de hemel, het leven onder de zon. En het maakt de Joden daardoor extra bewust van hun perspectief en van hun plaats ten opzichte van God.
De tijd in de woestijn werd gekenmerkt door hun afhankelijkheid van God. Het zijn jaren waarin het volk een groep was. Een gemeenschap. Onderweg voel je je verbonden met elkaar. Zodra je je kunt vestigen op één plek loop je het risico om de verbinding met anderen te verliezen. Of je moet in elk geval meer moeite doen om verbonden te blijven.
Op verschillende manieren maakt Prediker duidelijk dat met z’n tweeën beter is dan alleen. Samen werken en samen zijn is beter dan alleen: je kunt elkaar helpen, je kunt elkaar verwarmen, je kunt er voor elkaar zijn. Prediker schetst het leven in een samenleving waarin er werkelijk samen geleefd wordt.
In onze samenleving zijn er genoeg mensen die zich alleen voelen en die alleen zijn. Soms zelfgekozen, maar vaker ook is het zoals het leven gaat. We trekken ons terug achter onze voordeur en het liefst leggen we ons zo min mogelijk vast – of het nu om het lidmaatschap van een vereniging gaat of een arbeidsovereenkomst.
En in de kerkelijke gemeenschappen is dat niet altijd anders. We zijn erg gefocust op gezinnen en relaties, maar Prediker toont ons dat samen méér is dan alleen het huwelijk. Alleengaanden of echtparen zonder kinderen voelen zich nogal eens ongezien. We geloven voor onszelf en dreigen nog weleens te vergeten dat geloven in de Bijbel altijd ook over de gemeenschap gaat en over jouw plek in de gemeenschap.
Predikers pleidooi mag ons ontspanning geven en een open vizier. Kijk maar om je heen om elkaar te zien. Nodig elkaar uit om samen te werken. Zie wie er een steuntje in de rug nodig heeft. Maak je hard voor de mens die door anderen wordt aangevallen.
Ds. Mirjam Muis, Protestantse Kerk Nederland