Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap

Extra informatie

Filter op categorie

Slavernij en bevrijding – de Exodus als tegenverhaal

‘Ik ben JHWH, uw God, die u uit Egypte, uit de slavernij, heeft bevrijd.’ Zo beginnen in Exodus 20:1 de tien woorden. Vele tientallen keren wordt God in de Bijbel getypeerd als degene die Israël redde uit Egypte. Het is hét markerende punt van Israëls geschiedenis. Geregeld wordt Egypte dan aangeduid als bêt ʿăbādîm, ‘het slavenhuis’. De bevrijding uit slavernij is fundamenteel voor Israëls identiteit. Toch wordt er in de boeken van het Oude Testament geen radicaal einde gemaakt aan slavernij. Even verderop in Exodus 20 spreekt het sabbatsgebod over ‘uw slaven en slavinnen’ (vers 10, zie ook vers 17) alsof dat de normaalste zaak van de wereld is. Volgens de Britse rabbijn Jonathan Sacks staat de Thora weliswaar slavernij toe, maar bereidt ze tegelijkertijd de weg voor de uiteindelijke afschaffing ervan. Klopt dat, of stel je zo de Bijbel iets mooier voor dan die werkelijk is?

Wat zegt de Bijbel over boeren en landbouw?

Alles wat je ziet –het eten op je bord of de dingen die je ziet als je gewoon om je heen kijkt – bestaat uit grondstoffen: bijvoorbeeld groenten, melk, vlees, wol, hout en katoen. Wij maken hier allemaal gebruik van. Boeren zorgen voor een groot deel van die grondstoffen. Welk beeld hebben we eigenlijk van boeren, van landbouw en veeteelt? En wat heeft de Bijbel daarover te zeggen?

Wie was Mozes in de Bijbel?

Mozes leidt het volk van Israël uit de slavernij van Egypte naar het beloofde land Kanaän. Onderweg ontvangt hij op de berg Sinai de wetten van God.
Vlak voordat het volk het land Kanaän binnentrekt, neemt Mozes afscheid en sterft hij.

Heiligheid in het Oude Testament: heilige dagen

Bepaalde dagen of tijden worden in het Oude Testament als heilig gezien. Op die dagen mag er meestal niet gewerkt worden, en moeten er bijzondere rituelen worden uitgevoerd:

Het zaaien en ploegen van graan

Wat is zaaien?

Graan werd gezaaid in de weken voor de eerste herfstregens, in oktober. De boer liep over de pas geploegde akker en strooide het zaad met een zwaaiende beweging zo gelijkmatig mogelijk uit. Het zaad droeg hij in een zak of in de plooi van zijn kleding.

Woestijn in de Bijbel

De woestijn stond in de tijd van de Bijbel bekend als een onvruchtbaar en gevaarlijk gebied, en als een plek van honger, dorst en wilde dieren (Deuteronomium 1:19; Jesaja 21:1; Jeremia 2:6).
Zowel in het Oude Testament als in het Nieuwe Testament heeft de woestijn ook nog een andere betekenis: het is een plek waar mensen het moeilijk hebben, maar waar God juist zijn kracht kan laten zien (zie bijvoorbeeld Jesaja 41:18-20).

Het Israëlitisch huis

De productie van wijn

Wijn is één van de belangrijkste landbouwproducten van het Nabije Oosten en het Middellandse Zeegebied. Er zijn aanwijzingen dat er al wijn werd geproduceerd rond 3000 voor Christus.
Wijn wordt gemaakt van druiven, de vrucht van de wijnstok. Ook in Israël waren veel gebieden geschikt voor de wijnbouw. Zelfs in gebieden met weinig neerslag, zoals de Negev woestijn, werden druiven geteeld.

Wat is een ramshoorn?

De ramshoorn is een van de oudste muziekinstrumenten van Israël. Een ramshoorn werd gemaakt van de hoorn van een schaap, en werd gebruikt in oorlogstijd en bij belangrijke godsdienstige gelegenheden.

Geld in het Oude Testament

Het Hebreeuwse woord voor ‘geld’ is hetzelfde woord als dat voor ‘zilver’. Dat wijst er al op dat ook in de wereld van het Oude Testament vaak zilver gebruikt werd om mee te betalen. Maar mensen betaalden ook vaak met juwelen, zoals neusringen en armbanden. Een voorbeeld is de bruidsschat voor Rebekka in Genesis 24:22.

Slavernij in het Oude Testament

In het Oude Testament wordt onderscheid gemaakt tussen twee soorten slaven:

Een pleidooi om ʿebed vaker te vertalen als ‘slaaf’

Bij een complex en gevoelig onderwerp als slavernij in de Bijbel is helderheid van groot belang: waarover hebben we het precies? Ik neem daarom de termʿebed onder de loep, al geldt wat ik zal schrijven voor een groot deel evenzeer voor het Griekse doulos. Ik begin echter met een discussie die laat zien dat deze kwestie verweven is met ons eigen koloniale verleden.

Wat is het sabbatsjaar en jubeljaar?

Het jubeljaar

Veel Bijbelteksten roepen op om mensen in nood te helpen om in hun basisbehoeften te voorzien. Maar er zijn ook voorschriften die vrijheid en welzijn op langere termijn als doel hebben, om te voorkomen dat mensen in die positie terechtkomen. Een sprekend voorbeeld daarvan is het jubeljaar dat beschreven wordt in Leviticus 25. Het jubeljaar brak aan na een periode van zeven keer zeven jaren. De naam is waarschijnlijk gebaseerd op het Hebreeuwse woord voor ‘ram’ (joveel), omdat het jubeljaar volgens Leviticus 25:9 met het schallen van een ramshoorn werd ingeluid. Het was het jaar van de vrijheid: ‘Elk vijftigste jaar zal voor jullie een heilig jaar zijn, waarin kwijtschelding wordt afgekondigd voor alle inwoners van het land’ (Lev. 25:10). Bij die vrijheid hoorde dat iedereen in dit jaar zijn erfgoed terugkreeg zoals dat bij de bezetting van Kanaän door het lot was toegewezen (Joz. 13:6) maar dat door wat voor oorzaak ook uit de familie was geraakt.

Wat is het losserschap in de Bijbel?

Het losserschap is een bekend gebruik in het Oude Testament. Het was bedoeld om ervoor te zorgen dat mensen en bezittingen (zoals een akker) binnen de eigen familie bleven.