Exodus 22
Extra informatie
Filter op categorie
Slavernij en bevrijding – de Exodus als tegenverhaal
‘Ik ben JHWH, uw God, die u uit Egypte, uit de slavernij, heeft bevrijd.’ Zo beginnen in Exodus 20:1 de tien woorden. Vele tientallen keren wordt God in de Bijbel getypeerd als degene die Israël redde uit Egypte. Het is hét markerende punt van Israëls geschiedenis. Geregeld wordt Egypte dan aangeduid als bêt ʿăbādîm, ‘het slavenhuis’. De bevrijding uit slavernij is fundamenteel voor Israëls identiteit. Toch wordt er in de boeken van het Oude Testament geen radicaal einde gemaakt aan slavernij. Even verderop in Exodus 20 spreekt het sabbatsgebod over ‘uw slaven en slavinnen’ (vers 10, zie ook vers 17) alsof dat de normaalste zaak van de wereld is. Volgens de Britse rabbijn Jonathan Sacks staat de Thora weliswaar slavernij toe, maar bereidt ze tegelijkertijd de weg voor de uiteindelijke afschaffing ervan. Klopt dat, of stel je zo de Bijbel iets mooier voor dan die werkelijk is?
Wie was Mozes in de Bijbel?
Mozes leidt het volk van Israël uit de slavernij van Egypte naar het beloofde land Kanaän. Onderweg ontvangt hij op de berg Sinai de wetten van God.
Vlak voordat het volk het land Kanaän binnentrekt, neemt Mozes afscheid en sterft hij.
Wat is een vloek?
De vloek is het tegendeel van de zegen: De zegen garandeert een goede toekomst en een blijvende relatie met God. De vervloeking zorgt juist voor isolatie en verbanning van God. Door een vervloeking raakt iemand overgeleverd aan de machten van de dood.
Wat is een bruidsschat?
Als een vrouw uitgehuwelijkt werd, kreeg zij van haar familie een bruidsschat mee. Die bestond uit geld of goederen, zoals te lezen is in Rechters 1:11-15. Wat zij van haar familie kreeg, bleef haar eigendom, ook na een eventuele echtscheiding.
Heiligheid in het Oude Testament
Heiligheid is in het Oude Testament een bijzondere status waardoor iets of iemand verenigbaar is met God en zijn wezen. Die status heeft vaak betrekking op de cultus (het vereren van God met de daarbij behorende vaste rituelen), maar kan ook op het morele vlak liggen. God zelf is heilig, en de bron van alle heiligheid. Maar ook mensen, voorwerpen, plaatsen of tijden kunnen heilig zijn. Zij zijn dan als het ware ‘apart gezet’ voor God.
Heiligheid in het Oude Testament: heilige personen
Verschillende groepen mensen worden in het Oude Testament ‘heilig’ genoemd:
Woestijn in de Bijbel
De woestijn stond in de tijd van de Bijbel bekend als een onvruchtbaar en gevaarlijk gebied, en als een plek van honger, dorst en wilde dieren (Deuteronomium 1:19; Jesaja 21:1; Jeremia 2:6).
Zowel in het Oude Testament als in het Nieuwe Testament heeft de woestijn ook nog een andere betekenis: het is een plek waar mensen het moeilijk hebben, maar waar God juist zijn kracht kan laten zien (zie bijvoorbeeld Jesaja 41:18-20).
Verbond in het Oude Testament: Mozaïsche verbond
Het ‘Mozaïsche verbond’ is het verbond dat God heeft gesloten met het volk van Israël, vertegenwoordigd door Mozes. Het wordt ook wel het Sinaïtische verbond genoemd omdat het gesloten wordt op de berg Sinai. Het verbond bestaat uit een aantal regels en geboden die God aan het volk heeft gegeven, onder andere de Tien Geboden. Door het verbond ontstaat er een speciale relatie tussen God en de Israëlieten: God is vanaf nu de God van Israël, en Israël is vanaf nu Gods volk.
De wetgeving in de Pentateuch
In de Pentateuch, de eerste vijf boeken van de Bijbel, nemen wetten en voorschriften een belangrijke plaats in. Ze zijn vooral te vinden in:
Geld in het Oude Testament
Het Hebreeuwse woord voor ‘geld’ is hetzelfde woord als dat voor ‘zilver’. Dat wijst er al op dat ook in de wereld van het Oude Testament vaak zilver gebruikt werd om mee te betalen. Maar mensen betaalden ook vaak met juwelen, zoals neusringen en armbanden. Een voorbeeld is de bruidsschat voor Rebekka in Genesis 24:22.
Getuigen in de Bijbel
Bij een rechtszaak waren getuigen onmisbaar. Alleen als er voldoende getuigen waren, kon iemand veroordeeld worden.
Wie was Tamar (dochter van David)?
Tamar is de zus van Absalom en een dochter van koning David. Ze wordt verkracht door haar halfbroer Amnon. Tamar gaat in het huis van Absalom wonen en blijft de rest van haar leven alleen.
De doodstraf
Net als in Exodus 21:12-17,29 wordt in Exodus 22:17-19 de doodstraf geëist voor bepaalde wetsovertredingen. Vaak zijn dit vergrijpen waar wij tegenwoordig minder zwaar aan tillen.
Wat is een ban?
De ban is een religieuze term die vaak gebruikt wordt in verhalen over oorlogen. Mensen of spullen zijn gewijd aan God.
Weduwen en wezen in het Oude Testament
In het Oude Testament worden weduwen en wezen vaak samen genoemd als een groep die bijzondere maatschappelijke zorg nodig heeft, zie bijvoorbeeld Jesaja 10:2. Verder komen ze vaak voor in opsommingen met andere sociaal minderbedeelden, zoals buitenlanders, dagloners en armen, zie bijvoorbeeld Job 31:16. Je was al een wees als je vader gestorven was, ongeacht of je moeder nog leefde.
Hoe werkt onderpand?
Als iemand iets uitleende, kon hij daar een onderpand voor vragen. Als een lening dan niet terugbetaald werd, mocht hij het onderpand houden. Mensen mochten ook rente vragen als ze geld uitleenden.
Kleding in de Bijbel
In de tijd van de Bijbel droegen mannen, vrouwen en kinderen dezelfde soort kledingstukken:
De kleding van de gewone man
Afbeelding van een gewone man en zijn kleding uit de tijd van het Oude Testament.