Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap

Extra informatie

Filter op categorie

Slavernij en bevrijding – de Exodus als tegenverhaal

‘Ik ben JHWH, uw God, die u uit Egypte, uit de slavernij, heeft bevrijd.’ Zo beginnen in Exodus 20:1 de tien woorden. Vele tientallen keren wordt God in de Bijbel getypeerd als degene die Israël redde uit Egypte. Het is hét markerende punt van Israëls geschiedenis. Geregeld wordt Egypte dan aangeduid als bêt ʿăbādîm, ‘het slavenhuis’. De bevrijding uit slavernij is fundamenteel voor Israëls identiteit. Toch wordt er in de boeken van het Oude Testament geen radicaal einde gemaakt aan slavernij. Even verderop in Exodus 20 spreekt het sabbatsgebod over ‘uw slaven en slavinnen’ (vers 10, zie ook vers 17) alsof dat de normaalste zaak van de wereld is. Volgens de Britse rabbijn Jonathan Sacks staat de Thora weliswaar slavernij toe, maar bereidt ze tegelijkertijd de weg voor de uiteindelijke afschaffing ervan. Klopt dat, of stel je zo de Bijbel iets mooier voor dan die werkelijk is?

Wie was Mozes in de Bijbel?

Mozes leidt het volk van Israël uit de slavernij van Egypte naar het beloofde land Kanaän. Onderweg ontvangt hij op de berg Sinai de wetten van God.
Vlak voordat het volk het land Kanaän binnentrekt, neemt Mozes afscheid en sterft hij.

Heiligheid in het Oude Testament: heilige dagen

Bepaalde dagen of tijden worden in het Oude Testament als heilig gezien. Op die dagen mag er meestal niet gewerkt worden, en moeten er bijzondere rituelen worden uitgevoerd:

Wat zijn de geslachten in de Bijbel?

Elke stam bestond uit een aantal geslachten. Een geslacht is dus de op een na grootste eenheid binnen de samenleving van het oude Israël. De leden van een geslacht zijn (verre) familie van elkaar.

Goden en geesten in de Bijbel

In het Oude Nabije Oosten had elk land, elke stad en elke clan zijn eigen goden. Er werd onderscheid gemaakt tussen hogere goden, lagere goden en geesten.

Woestijn in de Bijbel

De woestijn stond in de tijd van de Bijbel bekend als een onvruchtbaar en gevaarlijk gebied, en als een plek van honger, dorst en wilde dieren (Deuteronomium 1:19; Jesaja 21:1; Jeremia 2:6).
Zowel in het Oude Testament als in het Nieuwe Testament heeft de woestijn ook nog een andere betekenis: het is een plek waar mensen het moeilijk hebben, maar waar God juist zijn kracht kan laten zien (zie bijvoorbeeld Jesaja 41:18-20).

Verbond in het Oude Testament: Mozaïsche verbond

Het ‘Mozaïsche verbond’ is het verbond dat God heeft gesloten met het volk van Israël, vertegenwoordigd door Mozes. Het wordt ook wel het Sinaïtische verbond genoemd omdat het gesloten wordt op de berg Sinai. Het verbond bestaat uit een aantal regels en geboden die God aan het volk heeft gegeven, onder andere de Tien Geboden. Door het verbond ontstaat er een speciale relatie tussen God en de Israëlieten: God is vanaf nu de God van Israël, en Israël is vanaf nu Gods volk.  

De wetgeving in de Pentateuch

In de Pentateuch, de eerste vijf boeken van de Bijbel, nemen wetten en voorschriften een belangrijke plaats in. Ze zijn vooral te vinden in:

Ontstaan en basis van de moraal

In de Bijbel wordt veel gesproken over wat wij ‘moraal’ zouden noemen – een woord dat in de Bijbel zelf trouwens niet voorkomt. Er wordt ten eerste gesproken over ‘geboden’, zoals in Exodus 20 – ‘Pleeg geen moord’, ‘Leg geen vals getuigenis af’ – en in het evangelie van Johannes lezen we dat Jezus een nieuw gebod geeft – ‘Heb elkaar lief’ (Joh. 15:17). Ten tweede is in de Bijbel vaak sprake van morele deugden, zoals eerlijkheid, betrouwbaarheid, behulpzaamheid, gastvrijheid en vroomheid (‘vreze des Heren’), onder meer in het boek Spreuken. Ten derde wordt in de Bijbel het gedrag van mensen regelmatig moreel beoordeeld. Maria deed iets goeds toen ze de voeten van Jezus zalfde (Joh. 12:3), en Judas deed kwaad toen hij Jezus verraadde. De Bijbel spreekt er ook over dat er een goddelijk oordeel zal komen waarin mensen hun daden zullen moeten verantwoorden – en dan zal aan het licht komen wat goed was en wat niet. De Bijbel geeft veel aansporingen die wij ‘moreel’ zouden noemen; denk bijvoorbeeld aan de Bergrede in Matteüs 5 en aan de aanwijzingen voor het goede leven in de slothoofdstukken van veel brieven van Paulus (bijvoorbeeld Rom. 14 en 15).

Verdiep je in de 10-geboden

De Tien Geboden vormen een belangrijk onderdeel van de Bijbel. Ze zijn te vinden in het eerste deel van het Oude Testament, in de wet van Mozes, de Thora (Exodus 20 en Deuteronomium 5). God zelf spreekt ze uit en schrijft ze later op twee stenen platen (Exodus 32:16).

Wat zijn de 10 geboden in de Bijbel?

Met de 10 geboden wordt verwezen naar de tien belangrijkste voorwaarden die gelden voor Gods verbond met Israël. Ze staan opgesomd in Exodus 20:1-17. Het grootste deel ervan bestaat uit verbodsregels. 
De tien geboden zijn van zeer groot belang geweest voor de ontwikkeling van de joods-christelijke beschaving.

De misdaad van de vaderen bezocht aan de kinderen

Het slot van Exodus 20:5 is een controversiële tekst. In traditionele Bijbelvertalingen staat dat God de misdaad van de vaderen bezoekt aan de kinderen, tot en met de vierde generatie. Dat betekent dus dat nakomelingen zouden moeten boeten voor wat hun ouders hebben misdaan. Voor ons gevoel is zo’n regel onrechtvaardig, en ook in de Bijbel wordt daarop kritiek geleverd. Ieder mens is verantwoordelijk voor zijn eigen fouten, niet voor die van zijn vader, staat in Ezechiël 18:14-20. Wat moet je dan met de tekst van Exodus 20:5?

Moeten kinderen boeten voor de schuld van de ouders?

Een van de meest besproken teksten in de Nieuwe Bijbelvertaling is Exodus 20:5, waar we lezen: ‘Voor de schuld van de ouders laat ik de kinderen boeten.’ Kan het wel kloppen dat God de schuld van de ouders verrekent met de kinderen? Is dit werkelijk wat de brontekst zegt?

Woord en weerwoord: Het vertaalprobleem in Exodus 20:5

Op verzoek van de redactie geven twee specialisten hun reactie op het vertaalprobleem uit het researchartikel van Jaap van Dorp.

Moord in de Bijbel

Moord was een ernstig misdrijf, zowel volgens de wetten van het Oude Testament, als in het Nieuwe Testament. Het verbod op moord is één van de tien geboden.

Het stenen altaar

Stenen altaar (2)

Foto van een opgegraven stenen altaar in Megiddo, Israël.

Getuigen in de Bijbel

Bij een rechtszaak waren getuigen onmisbaar. Alleen als er voldoende getuigen waren, kon iemand veroordeeld worden.

Wat zijn apodictische regels?

In apodictisch geformuleerde wetsbepalingen worden bepaalde zaken simpelweg verboden. Een rechtstreeks verbod kan in het Oude Testament op drie manieren verwoord worden:

Heiligheid in het Oude Testament

Volgens de oudtestamentische wetsteksten hoeft een toestand van heiligheid of profaniteit (niet-heilig zijn) niet voor altijd te gelden. Iets wat heilig is, kan soms ontheiligd worden (ontheiliging). En iets wat niet heilig is, kan soms juist heilig worden (heiliging).

Wat is een godenbeeld?

In het Oude Nabije Oosten werden godenbeelden gebruikt bij de verering van goden.